Książki dla dzieci o demokracji (i dyktaturze) - czyli jak wychowywać dziecko na świadomego Obywatela.

Pewnie słyszeliście już, że w najbliższym czasie zapowiadają się spore zmiany w szkolnictwie i podstawie programowej. Dotychczasowa wiedza o społeczeństwie ma zostać wyparta przez nowy przedmiot Historia i Teraźniejszość - będący zresztą inicjatywą ministra Czarnka, co już samo w sobie budzi w wielu środowiskach najróżniejsze obawy oraz skrajne emocje. Ja również, słysząc po raz pierwszy o planowanych modyfikacjach, od samego początku miałam wobec nich bardzo ambiwalentne odczucia. Przy okazji robienia researchu do tego wpisu trafiłam na wypowiedź pani Dyrektor Beaty Molik, którą pozwolę sobie tutaj zacytować:

"Z obecnej podstawy programowej wiedzy o społeczeństwie nie zostało prawie nic. Uczniowie nie dowiedzą się między innymi o tym, jak przestrzegać form demokracji, rozwijać w sobie postawy obywatelskie, rozpoznawać przypadki łamania praw człowieka, współpracować w grupie. Młody człowiek nie dowie się też, jak funkcjonują poszczególne instytucje życia publicznego i jak należy się z nimi komunikować w swoich sprawach oraz na jakich zasadach odbywa się proces socjalizacji. Nie ma ani słowa o skutkach nietolerancji i stygmatyzacji, o różnych metodach rozwiązywania konfliktów. Uczeń nie pozna systemu partyjnego obowiązującego w Polsce, zasad przeprowadzania wyborów i kampanii wyborczych, krytycznej analizy przekazów medialnych, czy przejawów patologii życia publicznego. Wiedza o społeczeństwie była niebezpieczna, bo kształciła świadomego, myślącego samodzielnie, młodego i aktywnego obywatela - dlatego postanowiono ją zlikwidować."

Wprawdzie przedmiot Historia i Teraźniejszość ma być realizowany dopiero w szkołach ponadpodstawowych - ale moim zdaniem postawy obywatelskie warto krzewić w dziecku już od najwcześniejszych lat życia. Postanowiłam zatem zebrać i zrecenzować dla Was kilka książek dla dzieci o demokracji (i dyktaturze) - dopóki jeszcze są w ogóle dostępne i nie zostały ocenzurowane czy też spalone na stosie.

"Myszolandia"
Wydawnictwo Kinderkulka  
tekst: Alice Mericourt
ilustracje: Ma Sanjin
stron: 32 / wiek: 4+

 

W Myszolandii  raz na 5 lat wszystkie myszy decydują, kto będzie rządził ich krajem - a ich wybór zawsze pada na wielkie, spasione CZARNE koty. Koty z kolei czują się coraz bardziej bezkarne i ustanawiają coraz to bardziej absurdalne prawa - uderzające w mysią godność, wolność oraz bezpieczeństwo. Życie myszy staje się zatem niezwykle trudne, a wręcz zagrożone - ponieważ niektóre wprowadzone przepisy zabraniają im chociażby...zbyt szybko biegać (by koty nie musiały wysilać się nadmiernie przy zdobywaniu śniadania). W związku z tym narasta w nich sprzeciw i wspólnie dochodzą do wniosku, że od tej pory będą głosowały wyłącznie na BIAŁE koty. Jak można się łatwo domyślić, ich sytuacja nadal pozostaje patowa. Białe koty są jeszcze bardziej okrutne, a w końcu dogadują się z czarnymi i zawiązują swoją kocią koalicję. Wszyscy buntownicy trafiają do więzienia - ale swoją niezłomnością, odwagą i walecznością wywierają ogromny wpływ na sposób myślenia całej mysiej społeczności...

 

 

"Myszolandia" to alegoryczna opowieść, która moim zdaniem bardzo celnie i dosadnie prezentuje nie tylko popisy wiodących partii politycznych w wielu krajach - ale również samą istotę władzy i demokracji. Książka została zainspirowana przemówieniem Tommy'ego Douglasa, wygłoszonym w Kanadzie w 1944 roku. Tommy wychował się w szkockiej robotniczej rodzinie, ale wspólnie z rodzicami wyemigrował właśnie do Kanady. Był tam świadkiem obywatelskich protestów, brutalnie tłumionych przez policję. Miało to niebagatelny wpływ na jego dalsze życie oraz karierę polityczną: zdecydował się wstąpić w szeregi partii socjalistycznej i został premierem kanadyjskiej prowincji Saskatchewan. O ile z niektórymi jego poglądami nie zgadzam się kompletnie, nawet w najmniejszym stopniu - o tyle akurat historię Myszolandii uważam za niezwykle trafioną, a jej przekaz za bardzo silny i skłaniający do refleksji.

 

"Głosuj na prezydenta! Kogo wybiorą zwierzęta?"

Wydawnictwo Dwukropek

tekst: André Rodrigues, Larissa Ribeiro, Paula Desgualdo, Pedro Markun

ilustracje: Estúdio Rebimboca

stron: 48 / wiek: 4+ 

 

Wśród zwierząt narasta coraz większe niezadowolenie z autorytarnych i niesprawiedliwych rządów lwa. Czarę goryczy przelewa zawrócenie przez niego biegu rzeki tylko po to, by mógł wybudować sobie luksusowy basen. W całym lesie panuje straszna susza, poddani cierpią z pragnienia - a kiedy ich manifestacje nie przynoszą żadnych efektów, decydują się na przeprowadzenie kolejnych wyborów. Ostatecznie do rywalizacji o fotel prezydenta staje czterech kandydatów: Małpa, Leniwiec, Kobra oraz Lew, który za nic w świecie nie chce zrezygnować ze swojego stanowiska. Każdy z kandydatów przygotowuje swoje plakaty, przemówienia, udziela wywiadów, organizuje leśne wiece i prowadzi regularną kampanię wyborczą. Wszyscy biorą również udział w debacie, w której usiłują przekonać pozostałych mieszkańców lasu do swoich racji.

 

 

Książka w naprawdę czytelny i zabawny sposób pokazuje dziecku, na czym polegają wybory prezydenckie. Na końcu znajdziemy słowniczek z wyjaśnieniem najtrudniejszych pojęć odnoszących się bezpośrednio do polityki - takich jak "manifestacja", "urna", "kampania wyborcza", "wiec" czy "demokracja". Najmłodsi mają również możliwość wskazania własnego kandydata - ponieważ tak właśnie zrobiły dzieci, które zaproszono do współpracy przy tworzeniu tej publikacji w Sao Paulo i Florianopolis. Swego czasu zorganizowano tam pięć spotkań z małymi czytelnikami, w trakcie których wspólnie opracowano fabułę, sylwetki głównych bohaterów i przeprowadzono głosowanie wśród wszystkich zaproszonych gości. Książka będąca owocem tego eksperymentu uczy wielkiej odpowiedzialności za słowa, czyny oraz obietnice - a także dobitnie pokazuje, że każdy oddany głos się liczy i ma taką samą wartość.

"Oto jest dyktatura"

Wydawnictwo Tako

tekst: Equipo Plantel

ilustracje: Mikel Casal

stron: 48 / wiek: 7+

 

 "Dyktatura jest jak dyktando. Jakiś pan mówi, co należy robić, i wszyscy to robią. Bo tak." Ludzie są posłuszni, inwigilowani i zastraszeni - a z tego strachu przestają myśleć samodzielnie, poddając się bezrefleksyjnie rozkazom wąskiej grupy politycznych elit. Dyktator manipuluje informacjami, fałszuje wyniki wyborów i dane statystyczne, uprawia swoją własną propagandę, stopniowo przejmuje władzę nad wojskiem, szkolnictwem i wymiarem sprawiedliwości. Z każdym dniem zagarnia dla siebie coraz większe bogactwa, wydaje potajemnie coraz bardziej absurdalne dekrety i ingeruje coraz głębiej w niemal każdą dziedzinę ludzkiego życia - ale nikt się nie skarży i nie protestuje w obawie przed grożącymi za to represjami. W końcu jednak dyktator umiera albo zostaje siłą odsunięty od władzy - i wtedy zaczyna się wolność (aż do momentu, kiedy na jego miejsce pojawi się następny...)

 

"Oto jest dyktatura" to jedna z czterech "Książek jutra", poruszających bardzo istotne zagadnienia związane ze współczesnym światem, społeczeństwem, demokracją i równouprawnieniem. Wprawdzie cała seria ukazała się w Hiszpanii w latach 1977-1978, ale jej tematyka nadal pozostaje bardzo aktualna - a to przepowiadane przełomowe "jutro" wcale nie różni się jakoś diametralnie od stanu rzeczy sprzed niemal pięćdziesięciu lat. Nadal istnieją na świecie monarchie absolutystyczne i reżimy nieparlamentarne, w których nie przeprowadza się wolnych wyborów. Są też państwa oficjalnie nieuznawane za dyktatury, ale tak naprawdę posiadające niemal wszystkie cechy autorytaryzmu. Nie szanuje się w nich praw człowieka, rządy nie działają w sposób transparentny i możliwy do rozliczenia przez obywateli, a wolność odbiera się powolutku i małymi kroczkami - zostawiając ludziom tylko częściowe swobody, których ubywa z każdym rokiem...

Ciekawostka: Według rankingu przygotowanego przez Wydział Nauk Politycznych szwedzkiego Uniwersytetu w Goteborgu, w ciągu ostatnich 10 lat Polska w najwyższym stopniu zmieniła swój wskaźnik liberalnej demokracji, najszybciej kierując się w stronę autorytaryzmu. Obecnie nasz kraj uznawany jest przez badaczy za tzw. "demokrację wadliwą". 

I jeszcze jedno ogłoszenie parafialne dla osób, które po każdym tekście natury politycznej 

wypisują do mnie, że "nawet na blog parentingowy wdarła się polityka"...

Otóż, polityka zawsze tu była i prawdopodobnie będzie. Z wykształcenia jestem magistrem Politologii, a działania rządzącej ekipy mają REALNY WPŁYW na życie moje, mojej rodziny i innych bliskich mi osób - więc nie znajduję żadnych powodów, dla których miałabym nie komentować ich zgodnie z własnymi przekonaniami. To, że mój blog jest z założenia parentingowy - nie oznacza, że będę pisała na nim tylko o zupkach, dziecięcych kupkach i "zimnej kawie". Tak, jak chyba każdy myślący człowiek, mam określone poglądy, sympatie oraz antypatie polityczne - i nie zamierzam robić z nich tematu tabu tylko po to, żeby sztucznie ocieplać swój internetowy wizerunek ;) Jeżeli szukacie tutaj wyłącznie matczynego "słodkopierdzenia" - to zdecydowanie trafiliście pod niewłaściwy adres.

____________________________

 

* Ten post pierwotnie miał dotyczyć tylko PiS-u i jego zaplanowanych reform. Biorąc pod uwagę aktualną sytuację na Ukrainie - nabiera jeszcze mocniejszego wydźwięku. Każda z tych książek pokazuje, czym jest dyktatura, jakie są mechanizmy jej działania i do czego mogą doprowadzić zapędy autorytarnej władzy - a obecnie niestety możemy obserwować to wszystko niemal "na żywo", tuż za naszą wschodnią granicą.

 

Nie zamierzam trzymać synka w informacyjnej bańce - czyli jak rozmawiać z dzieckiem o protestach i Strajku Kobiet?

Dzieci nie są głupie! Dużo widzą,jeszcze więcej słyszą - i doskonale zdają sobie sprawę, że "COŚ" się właśnie dzieje na ulicach ich miast. Niejednokrotnie w drodze ze szkoły czy z dodatkowych zajęć mijają manifestacje,dostrzegają symbole i transparenty wywieszone w oknach i na balkonach. Niejednokrotnie same biorą udział w protestach,towarzysząc rodzicom (choć to akurat kwestia bardzo sporna i odniosę się do niej w dalszej części mojego wpisu). Im są starsze - tym więcej rozumieją,tym bardziej zgłębiają temat,tym bardziej sprecyzowane mają poglądy i tym częściej opowiadają się po którejś ze stron. Im są starsze - tym dobitniej dociera do nich,że nie żyjemy w sielankowej krainie Troskliwych Misiów,a w naszym kraju nie panuje wszechobecna zgoda ani tolerancja dla cudzych przekonań... 

foto: www.lubin.pl

Jak rozmawiać z dzieckiem o aktualnych wydarzeniach?

Przede wszystkim uważam,że rozmowa z dzieckiem na takie tematy i wyjaśnianie mu tego typu kwestii powinna należeć wyłącznie do rodziców - a nie do dziadków,nauczycieli,katechetów czy jakichkolwiek innych postronnych osób,których poglądy mogą różnić się diametralnie od naszych i których wypowiedzi będzie potem trzeba "prostować". W końcu to my jako rodzice wychowujemy nasze dzieci w duchu określonych wartości - i choć bez wątpienia należy prezentować im różne punkty widzenia,różne postulaty oraz leżące po obu stronach argumenty, to na pewno nie w tonie uwłaczającym i dyskryminującym kogokolwiek!

Zdecydowanie warto dostosować słownictwo i długość naszych wypowiedzi do wieku dziecka - bo kilkuletni maluch z całą pewnością nie ogarnie wszystkich zawiłości prawnych ani politycznych niuansów. Czasami wystarczy po prostu zakomunikować,że ludzie wychodzą na ulice i protestują,ponieważ nie zgadzają się z nakazami osób rządzących naszym krajem - chcą zatem bronić swoich praw, mieć możliwość dokonywania wyboru i samodzielnego decydowania o swoim życiu. W trakcie rozmowy z dzieckiem można też posłużyć się literaturą - i w tym przypadku najbardziej stosowne będą książeczki o tolerancji i prawach człowieka czy też pozycje poruszające temat feminizmu i walki o równouprawnienie.

Dlaczego takie rozmowy są potrzebne? Ponieważ pozwalają dziecku na "oswojenie" całej tej sytuacji i lepsze zrozumienie realiów,w jakich przyszło nam żyć - a tym samym obniżają poziom lęku przed nieznanym. Oprócz tego pokazują,że w życiu każdego człowieka pojawiają się najróżniejsze emocje (również te negatywne) i zdecydowanie lepiej jest głośno o nich mówić czy wręcz je wykrzyczeć - niż tłamsić w sobie udając,że wszystko jest w porządku i że przecież nic takiego się nie dzieje!  

 ***

Jakich przykładowych komunikatów używamy w rozmowach z naszym Bąblem?

"Każdy ma prawo do wyrażania własnego zdania."

"Każdy ma prawo protestować i sprzeciwiać się,jeżeli zostanie źle i niesprawiedliwie potraktowany."

 "Im więcej osób protestuje przeciwko jakiejś decyzji i wyraża swoje niezadowolenie - 
tym większa szansa,że ta decyzja zostanie zmieniona."

"Protestując nie wolno wyrządzać nikomu krzywdy ani niczego niszczyć."

   Czy zabierać dziecko na manifestacje?

Przyznam szczerze, że tutaj sama mam bardzo mieszane uczucia. Nasz Bąbel był z nami na jednym takim proteście (o rozsądnej porze) - ale w trakcie nie wszystko potoczyło się tak,jak to sobie pierwotnie wyobrażaliśmy. W pewnym momencie emocje wzięły górę, zamiast sensownych postulatów pojawiło się zbyt wiele obelg i niecenzuralnych słów. Z jednej strony jest to dla mnie zrozumiałe - bo czara goryczy się przelała, "Annuszka już rozlała olej" i nastroje społeczne są takie, a nie inne. Z drugiej strony - chyba jednak lepiej,żeby dzieci nie uczestniczyły personalnie w tego typu wydarzeniach i były przez nas uświadamiane oraz obywatelsko edukowane w domowych, w pełni bezpiecznych warunkach.

 Czy wolno zabronić młodzieży wyrażania własnych poglądów?

ABSOLUTNIE NIE! I to jest dla mnie kwestia totalnie bezdyskusyjna - ponieważ zasada wolności poglądów i prawa do ich wyrażania została nam zagwarantowana m.in. w 54. artykule Konstytucji: "Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji". 

Dlatego też jestem po prostu zdruzgotana i maksymalnie zniesmaczona komentarzem Ministerstwa Edukacji Narodowej - który mówi o konsekwencjach prawnych,jakie mają być wyciągane wobec nauczycieli oraz uczniów biorących udział w trwających obecnie strajkach. (I to naprawdę nie jest tylko teoria,tylko suchy jak wiór zapis - ponieważ już w tej chwili nauczyciele są prześladowani, a uczniowie z czerwoną błyskawicą w profilowym piętnowani i wyrzucani ze zdalnych lekcji, wyzywani - o ironio! - od "faszystów" oraz "chuliganów"...)

Mam wielką nadzieję, że nie przestraszą się tych wszystkich represji,nie ulegną cenzurze i pełzającej dyktaturze. Mam wielką nadzieję, że na ministerialne groźby zareagują chociażby tak,jak zrobił to Marcin Konrad Jaroszewski - Dyrektor XXX Liceum Ogólnokształcącego w Warszawie.  

foto: www.reddit.com

 Jakiej Polski chciałabym dla mojego dziecka?

Chciałabym Polski naprawdę tolerancyjnej i otwartej - wolnej od ksenofobii,homofobii i innych urojonych lęków. Chciałabym Polski,w której każdy Obywatel czuje się bezpieczny i szanowany. Chciałabym Polski, w której nie dyskryminuje się nikogo ze względu na jego płeć,pochodzenie,orientację seksualną,kolor skóry,wyznanie (lub jego brak) czy jakiekolwiek inne czynniki. Chciałabym Polski,w której horyzonty myślowe nie są tak wąskie, jak pasek w stringach - i nie ograniczają się do "jedynej słusznej opcji",głoszonej w przesyconych propagandą reżimowych mediach. 

Chciałabym Polski,w której nastolatka z tęczową torbą na ramieniu nie dostaje od kiboli w twarz brukową kostką. Chciałabym Polski,w której piętnuje się i surowo karze pedofilię w każdej grupie społecznej i zawodowej (także tę wśród kleru) - zamiast od lat zamiatać ją pod dywan,tuszować i udawać,że wcale nie istnieje. Chciałabym Polski,w której obrona życia nie kończy się wyłącznie na życiu poczętym (tylko do momentu narodzin) - lecz obejmuje sobą również kompleksowe rozwiązania systemowe,gwarantujące niepełnosprawnym i porzuconym dzieciom troskliwą opiekę,sensowną terapię,powszechny dostęp do specjalistów oraz godną przyszłość.

 Reasumując...

Możemy mieć naprawdę różne przekonania. Możemy być wierzący,niewierzący lub wątpiący. Możemy głosować na taką lub inną partię - kierować się bardziej w prawo,bardziej w lewo albo pozostawać światopoglądowo gdzieś "pomiędzy"...

Ale demokracja i pluralizm społeczny polegają właśnie na tym,że mamy możliwość wyrażania swojego zdania i obrony własnych praw w sytuacji,kiedy ktoś próbuje je nam odebrać narzuconym odgórnie dyktatem. 

Bardzo możliwe,że za jakiś czas również nasze dzieci będą zmuszone wyjść na ulice i wystąpić w obronie swojej wolności,godności oraz prawa do samostanowienia. Jeśli my jako rodzice ich tego nie nauczymy i nie pokażemy im,że taka opcja istnieje - TO KTO ZROBI TO ZA NAS?