Atrakcje dla dzieci w Katowicach. "U nas w doma na Nikiszu" - zwiedzamy Nikiszowiec i towarzyszące mu muzea.

Nikiszowiec. Zabytkowe górnicze osiedle w Katowicach, w którym zatrzymał się czas i w którym klimat dawnych lat jest absolutnie nie do podrobienia! Wprawdzie na Górny Śląsk przywiały nas zupełnie inne sprawy i inne (mocno przereklamowane) atrakcje - ale ostatecznie to właśnie Nikiszowiec potraktowaliśmy jako miejsce, w którym bije serce Katowic...Czy słusznie? Przekonajcie się sami po lekturze niniejszego wpisu :)

 NIKISZOWIEC - RYS HISTORYCZNY

 

Katowicki Nikiszowiec to dzielnica wybudowana w latach 1908-1919 z inicjatywy koncernu górniczego Georg von Giesches Erben dla tutejszych górników, dla których obszar pobliskiego Giszowca okazał się po prostu zbyt mały i niewystarczający. Na budowę osiedla przeznaczono obszar 20 hektarów - a docelowo miało w nim zamieszkać 5000 robotników oraz urzędników wraz z rodzinami. Pierwszy blok mieszkalny oddano do użytku jesienią 1911 roku, natomiast w 1914 zainicjowano również budowę neobarokowego kościoła przy centralnym placu. 

 

W czasie I wojny światowej mieszkańcy Nikiszowca dotkliwie odczuwali wszelkie związane z nią niedogodności: biedę, kłopoty z zaopatrzeniem w żywność, brak odpowiedniej opieki lekarskiej oraz szerzącą się epidemię tyfusu. Górnicy wszczynali bunty, domagali się podwyższenia zarobków i lepszych warunków pracy - ale w odwecie wysyłano ich na front albo skazywano na pobyt w zakładzie karnym. Po zakończeniu działań zbrojnych Nikiszowiec oczekiwał na przyłączenie Górnego Śląska do Polski - co nastąpiło ostatecznie w wyniku dwóch powstań śląskich oraz przeprowadzonego w 1921 roku plebiscytu. 

 

Dalsze losy mieszkańców Nikiszowca były równie burzliwe. Wprawdzie rozwijano tam polską kulturę i wprowadzano wiele patriotycznych inicjatyw - ale płace i ogólny poziom życia nadal pozostawiały wiele do życzenia. W związku z tym rozwinął się też lokalny ruch rewolucyjny, na czele którego stanął górnik Józef Wieczorek. W późniejszych latach niemieccy najeźdźcy likwidowali wszelkie przejawy polskości na tych terenach - ale mimo wszystko zabudowa Nikiszowca przetrwała wojenną zawieruchę, a w 1978 roku została wpisana do rejestru zabytków i objęta ochroną prawną.

 

Architektura Nikiszowca jest na tyle spójna i charakterystyczna, że raczej nie można pomylić jej z czymkolwiek innym. Surowa cegła oraz obramowania okiennic w jaskrawoczerwonym kolorze to rzeczy, które jako pierwsze rzucają się w oczy po przekroczeniu bram tego magicznego, pamiętającego dawne czasy miejsca. Większość budynków udało się zachować w pierwotnym stanie, bez jakichś radykalnych remontów czy modyfikacji. Najistotniejsze z nich to tzw. Konsum (ciąg sklepów w arkadach na Placu Wyzwolenia), pralnia z suszarnią i magiel na ulicy Rymarskiej oraz dawna gospoda ozdobiona mozaiką w róże, w której obecnie mieści się siedziba poczty. 

 

NIKISZOWIEC - DZIAŁ ETNOLOGII NA ULICY RYMARSKIEJ

Wspomniana wcześniej ulica Rymarska to także Dział Etnologii Miasta Muzeum Historii Katowic. Znajdziemy tam trzy wystawy stałe:

• "Woda i mydło najlepsze bielidło. W pralni i maglu na Nikiszowcu" - pełną dawnych urządzeń do prania oraz innych maszyn przemysłowych;
• "U nas w doma na Nikiszu" - prezentującą wnętrza robotniczych mieszkań z ich oryginalnym wyposażeniem i sprzętami codziennego użytku;
• "Wokół mistrzów Grupy Janowskiej" - przedstawiającą dzieła nieprofesjonalnych śląskich artystów, którzy wyrażali się głównie poprzez amatorskie malarstwo. 

Wszystko tu nawiązuje do historii Nikiszowca, całych Katowic oraz rozwijającego się w mieście górnictwa - a zwłaszcza do popularnych w tamtym okresie "familoków", czyli domów wielorodzinnych. Warto zaznaczyć, że na terenie Nikiszowca funkcjonowały niemal wszystkie instytucje i punkty usługowe, potrzebne mieszkańcom do codziennego życia oraz załatwiania wszelkich spraw urzędowych - a zatem tutejsi górnicy rzadko byli zmuszeni opuszczać obszar swojego osiedla, większość czasu spędzali we własnych blokach oraz na przylegających do nich dziedzińcach. Na podwórkach znajdowały się też liczne pomieszczenia gospodarcze - między innymi chlewiki i "piekarnioki", czyli piece do wypieku chleba i ciasta. 

 

Jeżeli chodzi o dodatkowo płatne wystawy czasowe, my trafiliśmy akurat na ekspozycję twórczości Pawła Wróbla, zwanego także "śląskim Brueglem". Artysta sam pochodził z rodziny górniczej, pracował w kopalni jako ładowacz oraz rębacz - a w okresie młodości należał nawet do jednej z band okradających wozy rzeźnicze, wiozące towar na targ. Jako dziecko z ubogiej rodziny ukończył jedynie cztery klasy podstawówki, ale niedostatki szkolnej wiedzy nadrabiał jak widać ponadprzeciętną wyobraźnią i talentem. Do jego ulubionych tematów należały scenki z życia miejscowej ludności, tutejsze ludowe obrzędy i tradycje - ale na obrazach nie brakuje również postaci ze świata fantastyki, najróżniejszych zjaw i demonów. 

 

 

MUZEUM HISTORII KATOWIC - KAMIENICA MIESZCZAŃSKA 

Główny budynek Muzeum Historii Katowic znajduje się już nie stricte na Nikiszowcu, lecz bliżej centrum miasta. Jest to dawna kamienica mieszczańska przy ulicy Szafranka 9 - i tutaj również czekają na nas trzy wystawy stałe:

• "Z dziejów Katowic" - ukazująca burzliwe losy miasta w kontekście historycznym, od momentu powstania maleńkiej osady aż po czasy współczesne;
• "W kamienicy mieszczańskiej: codzienność i odświętność" - prezentująca wnętrza mieszkalne, na jakie mogli pozwolić sobie tylko najzamożniejsi obywatele;
• "U sąsiadów, na pokojach i w kuchni" - będąca kopią mieszkania średniozamożnego, już o nieco mniejszym metrażu i niższym standardzie.

Wedle słów naszej przewodniczki, wszystkie pomieszczenia zostały odtworzone przy wykorzystaniu autentycznych eksponatów z przełomu XIX i XX wieku. Wystawa jest naprawdę świetnie przemyślana, wszystko ma tu swoje określone miejsce i już na pierwszy rzut oka daje się dostrzec ogromną dbałość o każdy szczegół. Dzięki temu możemy chociaż przez chwilę poczuć się jak prawdziwi przedstawiciele mieszczaństwa z tamtego okresu, wczuć się w ich sytuację i porównać realia ich życia z naszą współczesnością. Jest tu również miejsce na chwilę zadumy, refleksję o przemijaniu i o tym, jak bardzo zmienił się nasz świat w ciągu ostatnich stuleci...Uwagę najmłodszych zwiedzających przykuwają natomiast dawne zabawki, które posiadały funkcje identyczne, jak ich "dorosłe" odpowiedniki (na przykład na miniaturowej kuchence dla lalek można było faktycznie podgrzać wodę na herbatę w mikroskopijnym czajniczku!)

 

Część historyczna to z kolei ogromne bogactwo najróżniejszych interaktywnych stanowisk multimedialnych, na których możemy obejrzeć filmy, odsłuchać fragmentów nagrań i uruchomić niektóre sprzęty czy makiety przy pomocy specjalnych przycisków. Nie zabrakło tu także zadań i łamigłówek dla dzieci oraz internetowych aplikacji, z których można skorzystać w trakcie zwiedzania - ale oczywiście nadal rolę przewodnią pełnią "namacalne" eksponaty, stare fotografie, reprodukcje archiwalnych dokumentów, map i planów. Absolutnie nie przesadzę twierdząc, że na  dokładne obejrzenie wszystkich stanowisk można poświęcić nawet 3 godziny. Nam oczywiście się to nie do końca udało ze względu na towarzystwo niecierpliwego ośmiolatka ;) - ale generalnie trzypoziomowa muzealna narracja sprawia, że każdy znajdzie tu coś interesującego i wyniesie z tego miejsca ogrom nowej wiedzy. 

 

 

Jestem bardzo ciekawa, czy byliście kiedyś w Katowicach 
i mieliście okazję odwiedzić opisywane przez nas miejsca.
Będzie mi bardzo miło, jeśli podzielicie się swoimi wrażeniami w komentarzach :)

Centrum Historii Zajezdnia we Wrocławiu - niezapomniana podróż w czasie oraz interaktywne muzeum dla całej rodziny.

Centrum Historii Zajezdnia we Wrocławiu to stosunkowo "młody" przybytek na mapie atrakcji województwa dolnośląskiego. Jego uroczyste otwarcie nastąpiło we wrześniu 2016 roku - ale historia samego budynku sięga przełomu XIX i XX wieku. Zajezdnia na ulicy Grabiszyńskiej pojawiła się na mapie miasta w 1893 roku, z przeznaczeniem dla ówczesnego taboru tramwajowego. Przez wiele lat była niemym świadkiem skomplikowanych i burzliwych dziejów Wrocławia, uległa zniszczeniu w trakcie walk o Festung Breslau - natomiast w 1945 roku została częściowo odbudowana i przejęta przez Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne.

Dzisiaj funkcjonuje tu dwupoziomowe interaktywne muzeum, nawiązujące swoją tematyką do okresu II wojny światowej, stalinizmu, komunizmu i początków Solidarności.   Obiekt prowadzony jest przez Ośrodek "Pamięć i Przyszłość", nadzorowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz przez wrocławski samorząd. Najnowsza historia Polski zaprezentowana została ze szczególnym uwzględnieniem dziejów Wrocławia i Dolnego Śląska - w moim odczuciu w sposób absolutnie niesztampowy, nowatorski, łączący pokolenia...

 

 Zapraszamy na naszą (foto)relację z wizyty w tym wyjątkowym miejscu!

Wystawa stała pod tytułem "Wrocław 1945-2016" to opowieść o powojennych losach miasta i jego mieszkańców, którzy po zakończeniu walk przybywali tutaj z różnych stron Polski i Kresów. Ekspozycja pokazuje, jak przebiegał cały proces napływu ludności, w jakich warunkach podróżowali przybysze i jak próbowali na nowo odbudować swoje życie w tamtych niespokojnych czasach. Dzięki bardzo sugestywnym scenografiom, fotosom, różnorodnym rekwizytom i licznym efektom multimedialnym zwiedzający mogą poczuć się jak osoby, które przyjechały do Wrocławia tuż po wojnie - ponieważ wystawa została zaprojektowana na podobieństwo ówczesnego miasta, z jego ulicami, sklepami, dworcem kolejowym i budynkami mieszkalnymi.

Zanim wybraliśmy się do CH Zajezdnia, mieliśmy sporo różnych dylematów...Czy nasz ośmiolatek się tam w ogóle odnajdzie? Czy wystawa nie będzie dla niego zbyt poważna, trudna, pełna kompletnie niezrozumiałych treści? Czy nie będziemy musieli przerywać zwiedzania, nieustannie bombardowani komunikatami: "Mamo, nudzę się!" ??? Na szczęście, żaden z tych czarnych scenariuszy się nie sprawdził. Podczas gdy dorośli kontemplują wnikliwie wszystkie eksponaty, najmłodsi goście Zajezdni mają okazję wcielić się w rolę muzealnych detektywów. Już przy wejściu otrzymują niewielką mapkę, która stanowi coś w rodzaju fascynującej gry terenowej. Ich zadanie polega na odnalezieniu wszystkich ukrytych pieczątek i przybiciu stempelków w odpowiednich miejscach - a po zakończeniu zwiedzania czeka na nich drobny upominek w postaci naklejek lub zmywalnych tatuaży, nawiązujących tematycznie do ekspozycji.

Jak wiadomo, po wyzwoleniu się spod okupacji niemieckiej Polska nadal nie odzyskała pełnej swobody i autonomii, znajdując się w strefie wpływów Związku Radzieckiego. Kolejne pomieszczenia Zajezdni nawiązują właśnie do tego niechlubnego, smutnego okresu historii - pełnego represji wobec osób, które uznano za "wrogów systemu". W jednej z sal zaaranżowano nawet celę dla więźniów politycznych z piętrowymi pryczami i całym standardowym wyposażeniem. Oprócz tego możemy zajrzeć też do wnętrza sklepu mięsnego, którego półki oczywiście świecą pustkami i w którym nie znajduje się nic oprócz smalcu - albo rozsiąść się w fotelach czytelni i zapoznać z życiorysami wielu wybitnych Wrocławiaków, z których spora część z pewnością również nie uniknęła prześladowań (każda z szuflad to skarbnica wiedzy na temat ich osiągnięć).

Z największym zainteresowaniem naszego Bąbla spotkała się chyba izba imitująca dawną szkolną klasę. Jeszcze z własnego dzieciństwa pamiętam doskonale te ogromne drewniane ekierki, tradycyjne kredowe tablice czy zielone blaty ławek z miejscem na atrament (siedziałam przy identycznej, jako uczennica pierwszej klasy! ;)) O wiele milsze wspomnienia wzbudziły we mnie wnętrza mieszkalne: charakterystyczne meblościanki pełne modnych niegdyś kamionek i kryształów, stare maszyny do pisania, gramofony, a nawet odcinek "Reksia" wyświetlany na ekranie zabytkowego odbiornika. To była naprawdę niesamowita sentymentalna podróż w czasie - do lat, które pomimo wszelkich swoich wad i niedogodności pod wieloma względami były też (moim skromnym zdaniem) bardziej "ludzkie" i skoncentrowane na BYĆ, zamiast MIEĆ...

W trakcie całego zwiedzania Zajezdni podążamy wzdłuż wymalowanych na podłodze strzałek i linii, które w bardzo sensowny i przejrzysty sposób przeprowadzają nas przez kolejne lata. Po zejściu do podziemi zaczynamy swoją przygodę z "Solidarnością", która we Wrocławiu narodziła się właśnie przy ulicy Grabiszyńskiej. To tutaj 26 sierpnia 1980 roku dotarł kierowca MPK Tomasz Surowiec, wioząc ze sobą postulaty strajkującej Stoczni Gdańskiej. W oficjalnych mediach panowała na ten temat zmowa milczenia, więc ludzie w innych rejonach Polski żyli w nieświadomości tamtejszych wydarzeń. Informacje rozchodziły się w dużej mierze "pocztą pantoflową", dzięki Radiu Wolna Europa i działaczom opozycji. Ostatecznie kierowcy z Wrocławia przyłączyli się do strajku w geście wsparcia dla swoich gdańskich kolegów. Już wkrótce dołączyły do nich również inne zakłady pracy, a teren zajezdni nr 7 stał się centralą Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego.

Muzealne podziemia to przede wszystkim świadectwo działalności opozycyjnej, ale nasz Junior jeszcze nie do końca ogarnia cały kontekst historyczny. Najbardziej zainteresował go widok reliktów minionej epoki: przedmiotów codziennego użytku, "zabytkowego" papieru toaletowego, dawnych dziecięcych zabawek, kosmetyków, mebli i sprzętów AGD w stylu retro. Zaciekawiony wysłuchiwał również fragmentów archiwalnych przemówień, audycji radiowych i telewizyjnych (za szczególnie znamienne uważam jego pytanie: "A czy ten Jaruzelski to taki nasz dzisiejszy Kaczyński?") Nie mógł uwierzyć, że mama (jako kilkuletnia dziewczynka) podróżowała ze swoimi rodzicami Fiatem 126p identycznym, jak ten na wystawie - i że nie było w nim klimatyzacji, nawigacji ani nawet miejsca, by swobodnie rozprostować nogi ;)

Mogłabym jeszcze bardzo długo opowiadać o tym, czego doświadczyliśmy w Centrum Historii Zajezdnia - ale nie chcę odkrywać przed Wami wszystkich kart i mam nadzieję, że po naszej rekomendacji wybierzecie się tam osobiście :) Poniżej podrzucę natomiast garść praktycznych wskazówek, które mogą się Wam przydać podczas planowania takiej wizyty:

• CH Zajezdnia jest czynne od wtorku do niedzieli (wtorek środa 9-17, czwartek 10-17, piątek sobota niedziela 10-18); ostatnie wejście odbywa się na godzinę przed zamknięciem - ale polecam zwiedzanie bez pośpiechu i zarezerwowanie sobie minimum 2 godzin;
• cena biletu normalnego to 10 złotych, natomiast ulgowego 5 złotych (w ofercie znajdują się również bilety rodzinne 2+2 oraz bilety grupowe);
• na miejsce możecie dojechać tramwajami linii 4, 5, 11 i 74 lub autobusami linii 124, 126, 134;
• pod budynkiem znajduje się spory biletowany parking - ale po okazaniu i zeskanowaniu biletu przy kasie Zajezdni opłata parkingowa zostaje nam "umorzona" (a zatem koszt takiej wycieczki okazuje się naprawdę niewielki, biorąc pod uwagę ogrom nowych wrażeń i możliwość znalezienia się w zupełnie innej rzeczywistości!)  
  

 

Centrum Historii Zajezdnia
ul. Grabiszyńska 184 
53-235 Wrocław