Moje dziecko popełniło samobójstwo... - czyli o RAD i o tym, że mogło być inaczej...

Samobójstwo dziecka - to dla rodziców coś tak bolesnego i tragicznego, że aż nie jestem sobie w stanie tego wyobrazić, ubrać w słowa i ogarnąć rozumem. Kilka lat temu mieliśmy w rodzinie podobną sytuację - kiedy kuzyn mojego męża,  dwudziestoletni chłopak mający jeszcze całe życie i mnóstwo perspektyw  przed sobą - odebrał sobie tę szansę i uznał, że jednak nie warto żyć. 

Jego samobójcza śmierć to był szok absolutnie dla wszystkich : dla dziewczyny, dla kolegów ze szkoły,  dla rodziny - a nawet dla zupełnie postronnych ludzi, którzy nie mieli z nim osobistej styczności i znali tę sprawę jedynie z zasłyszanych opowieści...Nadal zdarza nam się wracać myślami do tych wydarzeń - i zastanawiać się,  DLACZEGO ? Nadal szukamy nieistniejącej jednoznacznej odpowiedzi i wyjaśnień - a w zrozumieniu problemu pomaga nam między innymi literatura taka, jak poniższa...

Joanna Jagiełło

"Jak ziarnka piasku" 

Nasza Księgarnia 

str. 320

Nina. Piękna, mądra i zdolna nastolatka. Utalentowana uczennica szkoły plastycznej, wedle wszelkich prognoz świetnie rokująca artystka. Co skłoniło ją do tego, by pewnego dnia pójść daleko w las, odnaleźć to jedno konkretne drzewo i zawiązać na nim pętlę ? O czym myślała, kiedy sznur zaciskał się coraz mocniej wokół jej delikatnej szyi  - i czy odczuwała jakąś dziką satysfakcję, relacjonując całe zdarzenie na Facebooku ? 

Niestety, już nigdy nie uda nam się poznać jej stanowiska w tej kwestii. Przebieg wydarzeń odtwarza w powieści jej najlepsza przyjaciółka - Anna - która już wkrótce sama staje się ofiarą szowinistycznej dominacji, męskich żądz i wynaturzeń. Osoba, której postanowiła bezgranicznie zaufać po samobójczej śmierci Niny - okazuje się jednocześnie katem i oprawcą, wykorzystującym bezwzględnie nastoletnią naiwność, wiarę w ideały oraz swój pedagogiczny autorytet... 

Ta książka to niesamowicie ważny głos w temacie przemocy (seksualnej) wobec kobiet. Jeszcze bardziej istotny - ponieważ adresowany głównie do nastolatek, które dopiero budują swoją świadomość w tej kwestii. Mogą albo ulec - albo stawić opór. Anna wybiera to drugie rozwiązanie - a podjęte przez nią działania przeradzają się w pewnego rodzaju ruch oraz manifest przeciwko uprzedmiotowieniu i dyskryminacji "słabszej" płci.
 

 John Brooks

"Mogło być inaczej"

Prószyński i S-ka 

str. 272

Casey. Dawniej Joanna. Dziewczynka z polskiego sierocińca , adoptowana w wieku 14 miesięcy przez amerykańskie małżeństwo. Od samego początku "trudna", niesamowicie wymagająca, chwiejna emocjonalnie i sprawiająca liczne problemy wychowawcze - których przyczyn upatrywano kolejno w buntowniczej naturze, wpływie rówieśników oraz w stosowanych na późniejszym etapie używkach i środkach odurzających

Casey się tnie. Casey ćpa. Casey nie akceptuje swojego ciała - i wraz z jedzeniem zwraca w łazience cały swój ból, gniew oraz nienawiść do otaczającego ją świata. Casey odwiedza najróżniejszych psychologów, psychiatrów i terapeutów - jednak praktycznie żaden z nich nie bierze pod uwagę, iż jej problemy mogą mieć swoje źródło właśnie w fakcie adopcji i porzucenia w wieku niemowlęcym.  

"Jak to możliwe? - spytacie - "Przecież adoptowana została jako 14-miesięczny berbeć -

niczego nieświadomy i nie pamiętający tamtych odległych wydarzeń!" 

A jednak, jest to prawdopodobne - ponieważ trauma porzucenia może towarzyszyć dziecku przez całe jego późniejsze życie , nawet jeśli w chwili przysposobienia było ono kilkumiesięcznym niemowlęciem ! Casey cierpi na RAD - czyli zespół zaburzenia więzi - lecz niestety do jej rodziców, nauczycieli i lekarzy dociera to dopiero po fakcie. Zdają sobie z tego sprawę wiele miesięcy po jej finalnym skoku z mostu Golden Gate - wieńczącym kilkunastoletnią walkę z samą sobą i ze wszystkimi, którzy próbowali wyciągnąć do dziewczynki pomocną dłoń...

***

Nie ukrywam , że ta książka wstrząsnęła mną mocniej - ponieważ jest to historia napisana przez adopcyjnego tatę i oparta na autentycznych wydarzeniach. Z całą surowością i ogromną szczerością obnaża ona wielką niewiedzę na temat RAD (reactive attachment disorder) zarówno wśród samych rodziców, jak i w środowiskach profesjonalistów, którzy zawodowo zajmują się "leczeniem" dziecięcej i nastoletniej duszy. 

John Brooks pokazuje również, że sama adopcja i zabranie dziecka do domu to tak naprawdę nie jest dla wielu rodziców koniec długiej i trudnej drogi - lecz dopiero jej początek. W związku z tym powinien istnieć też rozbudowany system pomocy i wsparcia poadopcyjnego - a rola ośrodków czy agencji adopcyjnych nie powinna kończyć się w momencie, w którym rodzice zamykają za sobą drzwi sądowej sali rozpraw. 

Te książki to dwie zupełnie inne historie i perspektywy. Dwa całkowicie odmienne spojrzenia na samobójstwo i odbieranie sobie życia. Dwa kompletnie różne zestawy okoliczności i czynników, które wyzwoliły w nastoletnich bohaterkach zgubne, niszczycielskie zapędy i mechanizmy autodestrukcji... 

Ale jedno nie ulega wątpliwości. Samobójstwo bliskiej osoby to kwestia, która tak naprawdę może dotyczyć każdego z nas. Zaburzenia więzi RAD - to problem, z którym borykają się w mniejszym lub większym stopniu niemal wszyscy rodzice adopcyjni (a często również biologiczni - choć może sami nawet nie zdają sobie z tego sprawy).  Dlatego warto czytać - i warto zgłębiać wiedzę. Warto z dzieckiem rozmawiać, wnikliwie obserwować - i reagować na każdy niepokojący sygnał. Warto szukać pomocy, zanim będzie za późno - i nie lekceważyć swoich obaw oraz rodzicielskiej intuicji. 

WARTO WALCZYĆ O SWOJE DZIECKO, 

NIE POZWALAĆ SIĘ ZBYWAĆ I IGNOROWAĆ -

i drążyć temat tak długo, aż uzyskamy stosowne wsparcie !

Zostawiam na blogu ku przestrodze - i z nadzieją , 

że żaden z Czytelników nie będzie musiał nigdy borykać się z podobnymi problemami...

Jak zbudować więź z adoptowanym dzieckiem?

Ktoś mógłby odpowiedzieć na tytułowe pytanie: "dokładnie tak samo, jak z dzieckiem biologicznym". W pewnym sensie miałby rację - jednak nawet w przypadku bardzo małego Adoptusia może być to proces nieco bardziej żmudny, długotrwały i wymagający od nas jeszcze większego zaangażowania, niż w przypadku dziecka biologicznego.

Musimy przecież pamiętać o tym, że nasz adoptowany maluszek ma już swoją wcześniejszą historię i pewien bagaż życiowych doświadczeń. Najprawdopodobniej zdążył już nawiązać pewne relacje z ludźmi, którzy zajmowali się nim wcześniej, zanim trafił do naszej rodziny - i niestety nie zawsze były to relacje oparte na pozytywnych emocjach oraz pozwalające stworzyć dziecku najbardziej optymalny, bezpieczny styl przywiązania do opiekunów...

  

Dzisiaj chciałabym opowiedzieć Wam o kilku bardzo prostych i oczywistych wskazówkach, które przekazały nam na etapie warsztatów panie z naszego ośrodka adopcyjnego. Zanim jednak zacznę rozpisywać je wszystkie na poszczególne punkty musicie pamiętać, że każde dziecko jest wielką  indywidualnością i coś, co przynosi rewelacyjny efekt u jednego maluszka - już u innego może okazać się kompletną klapą i nieporozumieniem...

Po pierwsze - nie staraj się być specjalistą i super-rodzicem za wszelką cenę! 

Rodzice adopcyjni chyba trochę tak mają...Wydaje im się, że muszą być kimś naprawdę wyjątkowym i bliskim ideału, żeby zrekompensować dziecku wszystkie ewentualne zaniedbania i nadużycia, jakich do tej pory doświadczyło. A tymczasem - nadmierne dążenie do perfekcji może przynieść skutek zupełnie odwrotny do zamierzonego. Zbyt intensywne "osaczanie" dziecka swoją miłością i  fundowanie mu za dużej ilości bodźców może doprowadzić najzwyczajniej w świecie do przestymulowania - oraz sytuacji, w której maluszek będzie po prostu zmęczony naszą rodzicielską nadgorliwością. 

W budowaniu więzi naprawdę nie chodzi o "efekt WOW", o jakieś ekstremalne dążenia i wyzwania. Chodzi przede wszystkim o troskę, zabawę, bycie razem i spędzanie ze sobą czasu - tak po prostu, w normalnych codziennych sytuacjach. Chodzi o to, żeby pomóc dziecku przyzwyczaić się i przekonać do zupełnie innego otoczenia i nowej, zaskakującej rzeczywistości - a najlepiej zrobić to właśnie przez wszystkie wspólne (zwyczajne i niewydumane) aktywności. 

zdjęcie: Internet

Po drugie - utrzymuj częsty kontakt wzrokowy.

Wcale nie jest to takie łatwe i bezproblemowe, jakby się mogło wydawać. Nasz Bąbel przez pierwsze trzy miesiące reagował na próby kontaktu wzrokowego totalnym unikaniem i odwracaniem głowy - zdecydowanie większą uwagę skupiając na zabawkach, grzechotkach i gryzakach, niż na towarzyszących im ludziach. 

  

Idąc za radą zaprzyjaźnionej pani psycholog - próbowaliśmy na nim ten wzrokowy kontakt w pewnym sensie "wymusić". Pochylaliśmy się nad dziecięcym łóżeczkiem, zbliżaliśmy swoją twarz maksymalnie do jego twarzy, przysłanialiśmy własne oblicze kontrastowymi kartami - i kiedy choć na chwilę skupiał na nich wzrok, robiliśmy świetnie znane wszystkim rodzicom "a ku-ku". 

Najlepszą okazją do utrzymywania długotrwałego kontaktu wzrokowego okazało się natomiast dla nas karmienie mlekiem modyfikowanym. Wbrew pozorom - nie polega ono wyłącznie na odmierzeniu stosownej ilości proszku, połączeniu go z ciepłą wodą i mechanicznym podaniu niemowlakowi gotowej mieszanki w butelce. W trakcie takiego karmienia można przecież do dziecka czule przemawiać , głaskać je po buźce, przytulać, śpiewać ulubione dziecięce piosenki...A przede wszystkim - nawiązywać ten wspomniany kontakt wzrokowy, który jest niesłychanie istotny dla budowania więzi.

Poza tym, to właśnie głód naszego dziecka jest jedną z podstawowych potrzeb, które jako rodzice powinniśmy zaspokoić - a przecież właśnie odpowiednio szybkie i właściwe reagowanie na te potrzeby stanowi podstawę tworzenia się silnych, prawidłowych i opartych na zaufaniu relacji.

Po trzecie - masuj i dotykaj.

Wydaje mi się, że ten punkt nie wymaga już zbyt rozbudowanego komentarza. Ponieważ małe dziecko poznaje świat przede wszystkim przy pomocy zmysłów - bardzo ważny jest dla niego rodzicielski, troskliwy dotyk. 

Najbardziej rozpowszechnioną techniką masażu jest w przypadku niemowląt masaż Shantalla - natomiast za optymalny moment na jego wykonywanie uznaje się chwilę po wieczornej kąpieli. Zabieg taki nie tylko pozwala maluszkowi na odpowiednie uspokojenie się i wyciszenie przed nadchodzącym snem, lecz również może okazać się pomocny przy problemach z niemowlęcą kolką. 

zdjęcie: Internet

Po czwarte - mów do dziecka, nawet jeżeli jeszcze nie jest w stanie Ci odpowiedzieć. 

Pamiętam doskonale zdumienie na twarzy jednej z sąsiadek - kiedy okazało się, że spacerując z wózkiem wokół naszej wioski, cały czas z Bąblem "rozmawiam".  Opowiadałam mu wtedy praktycznie o wszystkim : że właśnie przechodzimy obok parku i mijamy po drodze bardzo wysokie drzewa; że to co słyszy w tle to ćwierkanie ptaków; że obok przejeżdża traktor i wydaje z siebie głośne "pyr, pyr, pyr..." ;) 

Ja wiem, że ze strony pięciomiesięczniaka nie mogłam jeszcze wówczas liczyć na jakąkolwiek formę dialogu poza gardłowym "a-guuu" - ale mimo wszystko miałam nadzieję, że te nasze rozmowy zaprocentują w przyszłości nie tylko większym zasobem Bąblowego słownictwa, lecz również nieocenionymi korzyściami w sferze emocjonalnej.

Po piąte - daj sobie czas tylko i wyłącznie dla Waszej rodziny.

Wiem doskonale, jak to jest. Przywozicie szkraba z placówki, zaczynacie Waszą wspólną życiową podróż - a pod drzwiami już czają się dziadkowie, którzy bardzo chcą tego nowego członka rodziny zobaczyć, poznać i choć na chwilę zawłaszczyć go tylko dla siebie. 

Jakkolwiek okrutnie i brutalnie by to nie zabrzmiało - na początkowym etapie nie możecie im na to pozwolić! Dziecko potrzebuje przede wszystkim czasu spędzonego z Wami - rodzicami - natomiast cała reszta rodziny może spokojnie poczekać aż do momentu, kiedy będzie już gotowe na spotkania w nieco szerszym, nieznanym sobie gronie. Najpierw pozwólcie mu się nieco "zakorzenić" w nowym otoczeniu i utwierdzić w przekonaniu, że tym razem jest tu na stałe - i że nie jest to tylko kolejny tymczasowy, "przejściowy" dom , który za jakiś czas znów przyjdzie mu opuścić. 

Po szóste - wprowadź rodzinne rytuały i względnie stały, powtarzalny rytm dnia.

Chyba nikogo nie muszę przekonywać, że regularność i rutyna jest dla większości dzieci bardzo wskazaną i pożądaną kwestią. Nawet jeżeli nam - dorosłym - może wydawać się ona nudna i bezcelowa, to dla dziecka stanowi istotny fundament rozwoju i w naprawdę dużym stopniu pomaga radzić sobie z ogromem nowości, jakie przynosi każdy dzień.

Nie chodzi tutaj wcale o to, żeby robić wszystko z przysłowiowym "zegarkiem w ręku" i nie pozwalać sobie na absolutnie żadne odstępstwa od utartego, stałego rytmu - zwłaszcza, że z niektórymi niemowlętami jest to zwyczajnie niemożliwe lub graniczy niemal z cudem ;) A jednak warto mieć pewne powtarzalne schematy, stałe pory posiłków, kąpieli czy spacerów - ponieważ dają one dziecku poczucie bezpieczeństwa i przewidywalność zamiast ciągłej niepewności i wszechobecnego chaosu.

zdjęcie: Internet

Po siódme - nie posyłaj zbyt wcześnie do placówki.  

Dla niektórych rodziców może być to temat dość kontrowersyjny - natomiast dla pracowników naszego ośrodka adopcyjnego była to kwestia raczej oczywista i nie podlegająca żadnej dyskusji. 

Jestem skłonna zgodzić się z nimi, że nie po to adoptujemy dziecko, by już za chwilę przekazać je pod opiekę pań w żłobku czy przedszkolu. Zastanówmy się, czy roczniak bądź dwulatek widzi jakąkolwiek różnicę pomiędzy grupą przedszkolną - a tą, w której przebywał jako wychowanek ośrodka opiekuńczo-wychowawczego? Moim zdaniem - niekoniecznie...